آسمون ابر تو اشکش دیگه دریا نمی شه
نه دیگه هیشکی غمش مثل غم ما نمی شه

آسمون بازی نکن آفتاب و مهتاب نمی خوام
دل من همچی گرفته که دیگه وا نمی شه

برق عشقی تو دلم هس که سرش دس خداس
آسمون برق نزن ، برق تو گیرا نمی شه

هی خیال تو میاد زاغ دلو چوب می زنه
تو خونه ی تنگ دلم غیر تو پیدا نمی شه

کجا مثل تو عزیزی دیگه پیدا می کنم
هر کی ام پیدا کنم مثل تو زیبا نمی شه

اعتبار از همه چیز رفته سمندر ، افسوس
حیف دنیا که دیگه مثل قدیما نمی شه

بیژن سمندر

صفحه بيژن سمندر در فيسبوك

بيژن سمندر با تلاش بسيار، روزها و ماهها از همنشيني و صحبت افراد كهنسال بهره جست و واژه ها و اصطلاحات مهجور و از ياد رفته لهجه ي شيرازي را تك تك يادداشت نمود و براي سرودن شعر شيرازي تكاپوي فراوان داشت.

كاكو سي كن

1) هي صبح شد و باز به اميد تو شُو شد

هي از چيش من اشك به ياد تو ولو شد.

2) من لِـبدي مَـفلوك و تو بشكن بالو بنداز

شفتش نميدم از حركاتت دلم اُو شد.

3) دل دُشتم و جز دل چي چي دشتم كه ز مردم،

يي عمر قايم كرده بودم، باز چپو شد.

4) جِـر دادي و شِـر كردي و پيوند و پوكوندي،

اي اَرقِـه مالونديش و خودت گفتي يهو شد.

***

5) گفتم يله شم تو شاچراغ تيرشه ببندم،

تا بلكه حاليم شه كه چطو شد كه ايطو شد؟!

6) پلكيدم و پلكيدم و افسوس ...ها بله،

تا مَشت شدي شيره ي جونم روِ رو شد.

7) در هر كِـر و هر سوك تو رو هي جار زدم من،

يعني كه بدون تو دلم غرق اَلُو شد.

8) من شاپركم، بچه ي فلك از به چلُـوندُم،

دل له شد و بازيچه واسي دس بچو شد.

9) ديشو چغليت كرد سمندر، كاكو سي كن،

ئي بسه زبون از غم عشق تو قَـدُو شد.

بيژن سمندر _ شيراز _ قريه سعدي _ 6 بهمن 1342

واژه هاي اين شعر

* سِـي  Sey (بر وزن مي): نگاه، تماشا، سير، ريشه اين واژه از سير كردن است (سي كن: نگاه كن) 

* شو Show (بر وزن نو): شب

* لبدي Lebdy (به كسر لام و سكون ب): بي بند و بار

* شفت sheft (به كسر شين_بر وزن سفت) سخن را به درازا كشاندن، لفت دادن به لهجه تهراني

* پوكوندي pokondy (به ضم پ و كاف)قطع كردي، پاره كردي (پوكيد: قطع شد، پاره شد)

* ارقه Arghe : رند و زيرك

* مالونديش Malondish فسخ كردي، به هم زدي، سر و تهش رو  هم آوردي

* يهو yeho : يكباره و ناگهاني

* يله شدن yaleh : رفتن (يله با همين تلفظ به معناي كج و يك ور نيز هست، يله شده، يكور شده) (يله شم: بروم)

* تيرشه tirshe (به كسر شين) تكه نازك و باريك پارچه (تيرشه بستن: همان دخيل بستن و براي مراد گرفتن پارچه به ضريح بستن ميباشد)

* حالي hali : استنباط، درك ( حاليم شه: بفهمم، متوجه بشم)

* چطو chetow : (به كسر چ و ضم ط و تاكيد روي واو): چطور

* پلكيدن pelkidan (به كسر پ و فتح دال) فعاليت كردن، جنبيدن

*  سوك suk:  گوشه، سو

* الو alow (به فتح الف و ضم لام) آتشي كه شعله ور باشد

* قدو Ghadow (با فتح قاف و ضم دال) : سوختن زياد از حد، جزغاله

1- شُومُو٬ یـِی هُو اَز اینا کِردی کِه چه ؟
                         تَرکِ دوس و آشنا کِردی کِه چه ؟

2- شُومُو٬ اِنگار مَنو یادِت نَمیاد
                         پیشِ من پُـشـتِـتـو را کِـردی کِه چه ؟

3- شُومُو٬ شیرازو چـِـشات اَلـُو زده
                        ایکارارو - ایوَرا - کِردی کِه چه ؟

4- شُومُو، من تو شاچراغ بَس میشینم
                       کارِ بی رضُوی خدا کِردی کِه چه ؟

5- شُومُو٬ مُشـتُـلُـقچی مُـشـتُـلُـق میخواد
                       آیِه وایَه م تو کوچا کِردی کِه چه ؟

6- شُومُو٬ یـِی بارگی مَنو بُکـُش بُرو 
                       روزُمو ایطُو سیا کِردی کِه چه ؟

7-شُومُو٬ غم داشت تو دلُم گوروک میشد
                      تی شو وَر دُوشتی و وا کِردی کِه چه ؟

8- شُومُو٬ اَی ما رُو میخـُوی وِل بُکـُنی 
                      نذرِ سِید ابوالوفا کِردی کِه چه ؟

9- شُومُو٬ اشکِ چـِش ما - وَواری - بود 
                      تو به مردم تَرِشا کِردی کِه چه ؟

10- شُومُو٬ تــِلــّـهِ بُختونی گـَردَنِته 
                      يي هَمه سِتم به ما کِردی کِه چه ؟

11- شُومُو٬ نازتو سمندر میخرید
                     دوسی بُو* - جُـلُـنـبُـرا - کِردی کِه چه ؟

 ------------------

*با

----------------------------------------------------------------------

 واژه های این شعر:

شُومُو: شما – این شما که از اختصاصات لهجه ی شیرازی است با –شما-ی دوم شخص جمع فرق دارد و به جای دوم شخص مفرد «تو» در مقام دادخواهی یا تند و صریح صحبت کردن استعمال می شود و جنبه ی خطاب دارد با اندکی جسارت و توهین، در انگلیسی برای همین منظور –Hey You- به کار می رود. گاهی «اوی شومو» هم گفته می شود، معنی تقریبی آن چنین است: (با تو هستم...)

بیت 1-       یـِی هُو Yey-hov: یکباره – ناگهانی

بیت 1-       اَزینا: اصل آن – از اینهاست و باز از مصطلحات لهجه ی شیرازی است و برای لغتی که در خاطرشان نیست به کار می رود.

بیت1-       کِه چه؟: که چی؟

بیت 2-       پُشتِتو را کِردی: پشتت را راه کردی، به من پشت کردی

بیت 3-       اَلُو alov (واو ملفوظ است): آتش شعله ور

بیت 3-       ایکارا: این کارها (ایوَرا: این ورها،این اطراف)

بیت 5-       مُشتُلُقچی Moštoloq-či: مژده رسان، پیک خوش پیام (مُشتُلُق: انعام)

بیت 5-       آیه وایه âye-vâye: آواره، سرگردان

بیت 7-       گوروک Guruk (گوروک نخ): بسته نخ، گوله نخ (غیر از کلاف نخ است) در ترکی -تـُپ- به ضم ت می گویند که ریشه آن همان توپ است

بیت 7-       تی Ti: نوک

بیت 8-       اَی ay (به فتح الف): اگر

بیت 8-       سِید ابوالوفا: پیری است مقدس که آرامگاهش در خیابان نادر نزدیک خیابان لطفعلیخان زند است. ميگويند مريد حافظ بوده و بسيار مورد علاقه ي حافظ. در اشعار حافظ به ايشان اشاره شده: وفا از خواجگان شهر با من،   كمال دولت و دين؛ بوالوفا كرد.

بیت 9-       وَواری Vavâri (به فتح واو اول): عاریه

بیت 9-       تَرِشا (کردن) Tarešâ: قطرات آب پاشیدن روی کسی (ریشه آن ترشح است)

بیت 10-      تِـلِـّه بُختونی Telle-Boxtuni (به کسر ت، تشدید لام و ضم ب): تله بهتانی، بهتان

بیت 11-      جُلُنبُر Jolonbor (به ضم ج و ل و ب): بی سر و پا

شعري بسيار زيبا و پر از ياد و حسرت از استاد بيژن سمندر. واقعا كه چقدر اين شعر شيرين و با احساسه...

سپاس بيژن عزيز و باصفا

۱- ای شهر شاعر پَروَرو، شیراز از گل بهترو!
                        کو شاعرو؟ کو دلبرو؟ کو ساقیو؟ کو ساغرو؟

بيژن سمندر - هما سرشار - پرويز قريب افشار

بزودي در اين وبلاگ اشعار و مطالب شاعر گرانقدر بيژن سمندر را مشاهده خواهيد كرد.

 همچنين اطلاعات و مطالب و مقالاتي درباره ي شيراز و معرفي مكانهاي قديمي و تاريخي اين شهر كهن و شهر راز؛ شيراز.

از دوستاني كه مايل به همكاري در نويسندگي براي اين وبلاگ و يا آماده ي ارايه راهنمايي و ارسال مطالب هستند دعوت مي شود.

لطفا در صورت ديدن ايراد و قصور در شرح و بيان اشعار و واژه ها حتما آن را بيان كنيد. البته معتبر و تا جاي ممكن با ريشه و سند.